National Sports Day: Hockey Wizard Major Dhyan Chand

ਅੱਜ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਖਿਡਾਰੀ ਮੇਜਰ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਮੌਕਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਤਿਉਹਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ-ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਸਬਕ ਹੈ।

ਕੌਣ ਸਨ ਮੇਜਰ ਧਿਆਨ ਚੰਦ?
ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਅਗਸਤ 1905 ਨੂੰ ਇਲਾਹਾਬਾਦ (ਹੁਣ ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਪਿਤਾ ਫੌਜ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਲਗਭਗ 16–17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਹਾਕੀ ਖੇਡਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
ਦਿਨ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਡਿਊਟੀ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਦ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਅਭਿਆਸ—ਇਸੇ ਆਦਤ ਕਰਕੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “ਚੰਦ” ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੇਂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਟਿੱਕ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿਪਕਦੀ ਸੀ ਕਿ ਦਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਟੀਮਾਂ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਕੀ ਦਾ ਜਾਦੂਗਰ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਟਿੱਕ ਤੋੜ ਕੇ ਵੇਖੀ ਗਈ ਕਿ ਅੰਦਰ ਚੁੰਬਕ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ।

ਤਿੰਨ ਓਲੰਪਿਕ ਸੋਨ ਤਗਮੇ—ਇਕ ਹੈਟ੍ਰਿਕ
ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਉਸ ਯੁੱਗ ਦੇ ਨਾਇਕ ਸਨ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਦੁਨੀਆ ’ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ: 
1928 — ਐਮਸਟਰਡਮ: ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਓਲੰਪਿਕ ਹਾਕੀ ਸੋਨ ਤਗਮਾ। ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਰਹੇ (14 ਗੋਲ)।
1932 — ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ: ਭਾਰਤ ਨੇ ਖਿਤਾਬ ਬਚਾਇਆ। ਭਰਾ ਰੂਪ ਸਿੰਘ ਵੀ ਟੀਮ ਵਿਚ ਸਨ।
1936 — ਬਰਲਿਨ: ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਕਪਤਾਨ ਸਨ। ਫਾਈਨਲ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਨੂੰ 8-1 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ; ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਨੇ ਤਿੰਨ ਗੋਲ ਕੀਤੇ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੀਅਰ ਵਿਚ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੋਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ Goal ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 185 ਮੈਚਾਂ ਵਿਚ 570 ਗੋਲ ਕੀਤੇ। 1956 ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 3 ਦਸੰਬਰ 1979 ਨੂੰ ਹੋਇਆ।
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ ਦਿਵਸ ਕਿਉਂ 29 ਅਗਸਤ ਨੂੰ?
2012 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿਚ ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਫਿਟਨੈਸ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖੇਡ ਸਨਮਾਨ ਹੁਣ ਮੇਜਰ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਖੇਲ ਰਤਨ ਅਵਾਰਡ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਹੈ।
ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਸਬਕ — PSEB ਕਲਾਸ 8 ਦਾ ਪਾਠ
ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪਾਠ “ਹਾਕੀ ਦਾ ਜਾਦੂਗਰ : ਧਿਆਨ ਚੰਦ” ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਠ ਸਿਰਫ਼ ਜੀਵਨੀ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।  ਇਸ ਮੌਕੇ ਇਸ ਪਾਠ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡਾਂ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰਵਰਡ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸਿਰਫ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਗੇਂਦ ’ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ, ਸਮਝ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ “ਆਮ ਆਦਮੀ” ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਹੀ ਨਿਮਰਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸਕੂਲਾਂ ਲਈ ਸੁਝਾਅ
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ ਦਿਵਸ ’ਤੇ  
ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜੀਵਨੀ ਪੜ੍ਹੋ ਜਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਸਪੀਚ ਕਰਵਾਓ
ਇਕ ਘੰਟਾ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਬਿਤਾਓ—ਹਾਕੀ, ਖੋ-ਖੋ, ਕਬੱਡੀ, ਦੌੜ ਜਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਟੀਮ ਖੇਡ
ਫਿਟ ਇੰਡੀਆ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿਚ ਜੋੜੋ
ਕਲਾਸ 6 ਤੋਂ 8 ਤੱਕ ਲਈ ਲੇਖ ਜਾਂ ਪੋਸਟਰ ਮੁਕਾਬਲਾ “ਮੇਰਾ ਖੇਡ ਨਾਇਕ” ਰੱਖੋ
ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਮੌਕਾ ਦਿਓ—ਹਾਕੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਾਣ ਵਧਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ
ਸਿੱਟਾ
ਧਿਆਨ ਚੰਦ ਨੇ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਖੇਡ ਸਿਰਫ਼ ਤਗਮਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਚਰਿੱਤਰ ਹੈ। ਹਰ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਜੇ ਇਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਤਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ ਦਿਵਸ ਸਫਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਆਓ, ਅੱਜ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਵੱਲ ਚੱਲੀਏ—ਦੇਸ਼ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤਦ ਹੀ ਬਣੇਗਾ ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਹੋਣਗੇ।
ਜੈ ਹਿੰਦ।