National Science Day 2026: “Women in Science – The Driving Force for a Developed India”
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦਿਵਸ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਖੋਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਮਾਜ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇਗੀ। ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਾਇਰੇ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੱਕ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵਰਦਾਨ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ, ਉਸ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿਚ ਸਾਰਥਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਨ ਗਏ ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਅਮੀਰ ਲੋਕ ਹੀ ਅਮੀਰੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਸਨ।ਪਰ ਅੱਜ ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਹਰ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਹਰ ਇੱਕ ਲਈ ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਘਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਖੇਤ ਜਾਂ ਫੈਕਟਰੀ।ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਮਾਨਦਾਰ ਸੇਵਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ।ਭਾਵੇਂ ਬਾਰੂਦ ਦੀ ਕਾਢ ਨੇ ਅੱਜ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਨਾਸ਼ਕ ਹਥਿਆਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸਦੇ ਲਈ ਅਸੀਂ ਖੁਦ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਦੇ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਸਾਡਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਕੰਟਰੋਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਫਿਰ ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦਿਵਸ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।1928 ਵਿੱਚ ਸਰ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਵੈਂਕਟ ਰਮਨ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨੇ, ਰਮਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਇਸ ਖੋਜ ਲਈ, ਉਸਨੂੰ 1930 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸਾਲ 1921 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸੀਵੀ ਰਮਨ ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਭਾਰਤ ਪਰਤ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ , ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸਨੇ ਭੂਮੱਧ ਸਾਗਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਨੀਲਾ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਰੰਗ ਦੇਖਿਆ, ਇਸ ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਸਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਤਕਰੀਬਨ ਸੱਤ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1928 ਵਿੱਚ ਰਮਨ ਨੇ ਖੋਜ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਲੱਭਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਰਮਨ ਪ੍ਰਭਾਵ’ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਰਮਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਖਿੰਡਣ ਜਾਂ ਖਿੰਡਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਮਾਧਿਅਮ ਦੇ ਕਣਾਂ ਕਾਰਨ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੈਟਰਿੰਗ ਉਦੋਂ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਿਸੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਧਿਅਮ ਕਾਰਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਤਰੰਗ-ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅੱਜ ਰਮਨ ਸਪੈਕਟ੍ਰੋਸਕੋਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗੈਸਾਂ, ਤਰਲ ਅਤੇ ਠੋਸ ਪਦਾਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਮਨ ਸਪੈਕਟ੍ਰੋਸਕੋਪੀ ਦੁਆਰਾ ਉੱਚ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸਮੱਗਰੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੈਵਿਕ ਜੀਵ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਟਿਸ਼ੂ ਦਾ ਵੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਰਮਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਆਸਮਾਨ ਦੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ।
ਇਸ ਖੋਜ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ 1986 ਵਿੱਚ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਫਾਰ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਸੰਚਾਰ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ 28 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨੋਨੀਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਦਿਨ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਗਿਆਨ, ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ, ਮੈਡੀਕਲ ਅਤੇ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਲ 2026 ਦਾ ਥੀਮ “Women in Science: Catalysing Viksit Bharat” ਹੈ। ਇਸ ਥੀਮ ਦਾ ਮਕਸਦ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਅੰਤਰਿਕਸ਼, ਚਿਕਿਤਸਾ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਖੋਜ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਕਸਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਨ ‘ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ, ਖੋਜਕਾਰਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦਿਵਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੀਣਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਹੈ। ਚਮਤਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਮੁੱਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਤਰਕ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋਗੇ। ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਅਦਭੁਤ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨਾਂ, ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਜਸ਼ਨ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਉਮੀਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਖੋਜ ਅਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਸਰ ਸੀ.ਵੀ. ਰਮਨ ਦੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਯੋਗਦਾਨ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
