ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ: ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਜਿਸਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਪੰਨਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ…..
ਅਧਿਆਪਕ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਰਿਟਾਇਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ।”
ਸਵੇਰ ਦੇ ਸਾਢੇ ਅੱਠ ਵੱਜੇ ਸਨ।
ਸਕੂਲ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵੱਜੀ।
ਨਵੇਂ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਲਾਸਰੂਮ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।
ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਨ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਪਨੇ ਸਨ ਅਤੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਘਬਰਾਹਟ।
ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਵਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ।
ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਅੱਜ ਤੋਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲਾ-
ਕਿਸੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬਣੇਗਾ,
ਕਿਸੇ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਬਣੇਗਾ,
ਕਿਸੇ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦੇਵੇਗਾ,
ਕਿਸੇ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਫੜੇਗਾ,
ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਾਮ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲੇਗਾ।
ਇਹ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
ਹਰ ਅਧਿਆਪਕ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਿਨ ਉਹ ਖੁਦ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਪਾਠ ਹਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ।
ਉਹ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣਾ ਵੀ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸਨੂੰ ਪਾਠ ਨਹੀਂ, ਸਹਾਰੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਕਾਪੀ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਲਸੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਕਹਾਣੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਇਥੋਂ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਅਸਲ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਚਾਕ ਬੋਰਡ ਉੱਤੇ ਲਕੀਰਾਂ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ,
ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਸੰਵਾਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਲਾਸਰੂਮ: ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਠ ਨਹੀਂ, ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ
ਸਮਾਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।
ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਯਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗਣਿਤ ਪਸੰਦ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ।
ਕੋਈ ਹਰ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਹੱਥ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕੋਈ ਪਿੱਛੇ ਬੈਠ ਕੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਸੁਣਦਾ ਹੈ।
ਕੋਈ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਹੈ।
ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਡਰਪੋਕ।
ਅਧਿਆਪਕ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਮਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਬੱਚਾ ਇੱਕੋ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਡਾਂਟ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਸੁਣਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ “ਤੂੰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ।”
ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਪੰਜ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੋ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਕਾਪੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ
ਹਰ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਾਜ਼ਰੀ ਰਜਿਸਟਰ ਤੋਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਦਿਲ ਵਿੱਚੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦੇ।
ਇੱਕ ਉਹ ਬੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਧਿਆਪਕ ਉਸਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਉਹੀ ਸਵਾਲ ਦਸਵੀਂ ਵਾਰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ ਦਸਵੀਂ ਵਾਰ ਵੀ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਉਂਕਿ ਅਧਿਆਪਕ ਜਾਣਦਾ ਹੈ,ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਮਝ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹੌਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ।
ਫਿਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹੀ ਬੱਚਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਨੰਬਰ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਖ ਕੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੰਤੋਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਪਰਚੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਗਏ… ਅਧਿਆਪਕ ਉਹੀ ਰਿਹਾ
ਸਾਲ ਬੀਤਦੇ ਗਏ।
ਬੱਚੇ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਕੇ ਕਾਲਜ ਚਲੇ ਗਏ।
ਕਿਸੇ ਨੇ ਡਾਕਟਰ ਬਣਨਾ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰ।
ਕਿਸੇ ਨੇ ਫੌਜ ਦੀ ਵਰਦੀ ਪਹਿਨੀ।
ਕਿਸੇ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ।
ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਕਿਸੇ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਦੁਨੀਆ ਬਣਾ ਲਈ।
ਅਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਦੁਕਾਨ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਪੂਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਸਭ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀ ਰਹੀ,ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਮੋੜ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ।
ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਲਮ ਫੜਨੀ ਸਿਖਾਈ ਸੀ।
ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਬੋਲਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਗਲਤੀ ‘ਤੇ ਡਾਂਟਿਆ ਸੀ।
ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਫਲਤਾ ‘ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ ਸੀ।
ਫਿਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ
ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਕੂਲ ਦੇ ਗੇਟ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਕਾਰ ਰੁਕਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਸੂਟ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੁਰਾਣੀ ਜਮਾਤ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਫਿਰ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਧਿਆਪਕ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ
“ਸਰ, ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ? ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਾਂ।”
ਅਧਿਆਪਕ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਪੁਰਾਣਾ ਸਕੂਲ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਸਨੂੰ ਉਹੀ ਛੋਟਾ ਬੱਚਾ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਬੱਚਾ ਵੱਡਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਉਸ ਦਿਨ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਸੀ
ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਸੀ।
ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਨਖਾਹ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਨਖਾਹ ਉਹ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ
“ਸਰ, ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਕ ਗੱਲ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦ ਹੈ।”
ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਮਾਈ ਉਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਉਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਫ਼ੋਨ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ
“ਸਰ, ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ ਹੋ?”
ਇਸ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਲੁਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ:
ਆਖ਼ਰੀ ਘੰਟੀ ਜਾਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ?
ਫਿਰ ਉਹ ਦਿਨ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਵਿਦਾਇਗੀ ਸਮਾਰੋਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮੰਚ ਸਜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਹਿਕਰਮੀ ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਫੁੱਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅੱਖਾਂ ਨਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਧਿਆਪਕ ਆਪਣੀ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ ਕਲਾਸਰੂਮ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਉਹੀ ਬੋਰਡ।
ਉਹੀ ਕੁਰਸੀ।
ਉਹੀ ਖਿੜਕੀ।
ਉਹੀ ਕੰਧਾਂ।
ਪਰ ਅੱਜ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚਾਕ ਨਹੀਂ।
ਅੱਜ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ ਉਸਨੂੰ ਸਕੂਲ ਦੀ ਘੰਟੀ ਲਈ ਨਹੀਂ ਉੱਠਣਾ।
ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੇਜ਼ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਚਿੱਠੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਬਣਾਈ ਤਸਵੀਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਕਾਪੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
“ਮੇਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਧਿਆਪਕ ਲਈ।”
ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉਹ ਸਮਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਸਕੂਲ ਉਸਨੂੰ ਰਿਟਾਇਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਯਾਦਾਂ ਨਹੀਂ।
ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਅਧਿਆਪਕ ਅਧਿਆਪਕ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ
ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰ ਦੀ ਘੜੀ ਚੱਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਕੂਲ ਦੀ ਘੰਟੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਪਰ ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਘੰਟੀ ਆਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਦੇ ਕੋਈ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ
“ਸਰ, ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ।”
ਕਦੇ ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ
“ਸਰ, ਮੇਰੀ ਧੀ ਦਾ ਦਾਖਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।”
ਕਦੇ ਕੋਈ ਤਸਵੀਰ ਭੇਜਦਾ ਹੈ
“ਸਰ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਅਫ਼ਸਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ।”
ਅਤੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ
“ਸਰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨੂੰ ਦਿਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।”
ਅਧਿਆਪਕ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਉਹੀ ਚਮਕ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਿਉਂਕਿ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨੌਕਰੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਉਸਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਕਦੇ ਰਿਟਾਇਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ
ਡਾਕਟਰ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਧਿਕਾਰੀ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ?
ਉਹ ਕਦੇ ਰਿਟਾਇਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਇੱਕ ਵਾਕ ਕਿਸੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਸਦੀ ਦਿੱਤੀ ਹਿੰਮਤ ਕਿਸੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਉਸਦੀ ਦਿੱਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਿਆਰ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਪਰ ਉਸਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉਸਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ
ਅਸੀਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ‘ਤੇ ਫੁੱਲ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।
ਕਾਰਡ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।
ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।
ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚਦੇ ਹਾਂ।
ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਅਧਿਆਪਕ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੋਹਫ਼ਾ ਇਹ ਨਹੀਂ।
ਉਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੋਹਫ਼ਾ ਉਹ ਦਿਨ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਚੰਗਾ ਇਨਸਾਨ ਬਣ ਕੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਉਂਕਿ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਕਿ “ਜਵਾਬ ਕੀ ਹੈ?”
ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਿਖਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਸਹੀ ਕੀ ਹੈ?”
ਉਸਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ।
ਉਸਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਕਲਾ ਸਿਖਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
*ਅੰਤ ਨਹੀਂ… ਇੱਕ ਅਧੂਰੀ ਕਹਾਣੀ*
ਕਿਸੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਕੰਧ ‘ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ।
ਉਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਅਧਿਆਪਕ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬੱਚੇ ਹੋਣਗੇ।
ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਵਾਲ ਚਿੱਟੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
ਬੱਚੇ ਵੱਡੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
ਕਲਾਸਰੂਮ ਬਦਲ ਜਾਣਗੇ।
ਕਿਤਾਬਾਂ ਬਦਲ ਜਾਣਗੀਆਂ।
ਸਿਲੇਬਸ ਬਦਲ ਜਾਵੇਗਾ।
ਪਰ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਬਦਲੇਗੀ
ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾ ਉਹ ਰਿਸ਼ਤਾ, ਜਿਸਦੀ ਨੀਂਹ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ ਜਦੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਮੋੜ ‘ਤੇ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਪੁਰਾਣਾ ਅਧਿਆਪਕ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਗੱਲ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਡਾਂਟ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ੀ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ
“ਜੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ?”
ਇਹੀ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੈ।
ਇਹੀ ਉਸਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੈ।
ਇਹੀ ਉਸਦੀ ਅਮਰਤਾ ਹੈ।
ਅਧਿਆਪਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਲਿਖ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਨਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,
ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ…… ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ।
ਅੰਤ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਦੀਆਂ ਦਿਲੋਂ ਮੁਬਾਰਕਾਂ।
ਤੁਹਾਡੀ ਕਲਾਸ ਦੀ ਘੰਟੀ ਭਾਵੇਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪੜ੍ਹਾਏ ਸਬਕ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਰਹੇਗੀ।
ਵਿਵੇਕ ਸ਼ਰਮਾ, ਸਾਇੰਸ ਮਾਸਟਰ
