World Environment Day ਥੀਮ 2025 “ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਆਪੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਅੰਤ

World Environment Day Theme 2025 “End Global Plastic Pollution”

ਅੱਜ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਾਡੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ,ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖਾਣੇ ਦੀ ਪੈਕਿੰਗ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭਾਂਡੇ, ਕੱਪੜੇ, ਫਰਨੀਚਰ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਕਾਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਲਗਭਗ 50 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਪਲਾਸਟਿਕ ਧਰਤੀ ਦੀ ਉੱਪਰਲੀ ਸਤ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਰਲ ਜਾਣ ਕਾਰਣ , ਇਸਦੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ । ਦੂਸਰਾ ਪਲਾਸਟਿਕ ਬਾਇਓਡੀਗਰੇਡ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਕੂੜੇ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿਚ ਟੁੱਟਣ ਲਈ ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸਨੂੰ ਸਾੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ,ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਇਹ ਕੂੜੇ ਦੇ ਢੇਰ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਸਾੜਨ ਨਾਲ ਇਹ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਹਰ ਇਕ ਟੁਕੜਾ , ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖ, ਹਵਾ ਜਾਂ ਨਦੀਆਂ- ਨਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਜਾ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਹਰ ਸਾਲ, 8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਦਿਨ ਦੇ ਹਰ ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਇੱਕ ਟਰੱਕ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।ਅਸੀਂ ਹਰ ਸਾਲ 300 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਲਾਸਟਿਕ ਕੂੜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ 50% ਸਮਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਤਲਬ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਇਸਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਛੋਟੀਆਂ ਪਾਈਪਾਂ, ਪਲਾਸਟਿਕ ਕੈਰੀਅਰ ਬੈਗ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ,ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਕੱਪ ਤੇ ਪਲੇਟਾਂ ਆਦਿ।ਪਲਾਸਟਿਕ ਬੈਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਔਸਤ ਸਮਾਂ 12 ਮਿੰਟ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਦੱਬਣ ਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੂੰ ਗਲ਼ ਕੇ ਟੁੱਟਣ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 500 ਸਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪਲਾਸਟਿਕ ਟੁਕੜੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਜ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜਜ਼ਬ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਇੱਕ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ 5 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਟੁਕੜੇ ਤੈਰਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਮੌਜੂਦਾ ਦਰਾਂ ‘ਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਾਤਰਾ 2050 ਤੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਖੋਜ ਇਹ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ 800 ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੱਟਵਰਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ, ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਕੂੜੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਲਝਣ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।ਅਧਿਐਨ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦੇ 90% ਸਮੁੰਦਰੀ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ 52% ਕੱਛੂਆਂ ਨੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਖਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਕੂੜੇ ਕਾਰਨ ਹਰ ਸਾਲ 10 ਲੱਖ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਇਕ ਲੱਖ ਸਮੁੰਦਰੀ ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵ ਮਰਦੇ ਹਨ।

ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਜੰਤੂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿਚਲੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਛੋਟੇ ਕਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “ਮਾਈਕ੍ਰੋਬੀਡਜ਼” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸਰੋਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਈਕ੍ਰੋਬੀਡਜ਼, ਕੁਝ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਸਕ੍ਰੱਬਾਂ, ਟੂਥਪੇਸਟਾਂ, ਅਤੇ ਬਾਡੀਵਾਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਡੇ ਸੀਵਰ ਸਿਸਟਮ ਦੁਆਰਾ ਸਾਡੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ,ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਮਾਈਕ੍ਰੋਬੀਡਜ਼ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਕੈਂਸਰ,ਹਾਰਮੋਨਲ ਅਸਧਾਰਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਪਲਾਸਟਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿੰਗਲ-ਵਰਤੋਂ ਵਾਲੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰਨਾ ਜਿਸਦੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਵੇ ਕਿ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਬੈਗ, ਟੇਕਆਊਟ ਬਰਤਨ, ਟੇਕਆਊਟ ਕੰਟੇਨਰ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸਿੰਗਲ-ਯੂਜ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ ਆਈਟਮਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸ ਕੇ ਮਦਦ ਕਰੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤੋਂ ਯੋਗ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮੁੜ ਵਰਤੋਂ ਯੋਗ ਹੋਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰਿਆਨੇ ਦੇ ਬੈਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਤਪਾਦਕ ਬੈਗ, ਬੋਤਲਾਂ, ਬਰਤਨ, ਕੌਫੀ ਕੱਪ, ਅਤੇ ਡਰਾਈ ਕਲੀਨਿੰਗ ਗਾਰਮੈਂਟ ਬੈਗ ਆਦਿ।

ਸਾਡੇ ਗ੍ਰਹਿ ‘ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਪਾਣੀ ਦੀ ਹਰ ਬੂੰਦ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੰਦ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਬੋਤਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੀਸਾਈਕਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਫਸੇ ਹੋਏ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 9% ਪਲਾਸਟਿਕ ਰੀਸਾਈਕਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੀ- ਸਾਈਕਲਿੰਗ, ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ “ਨਵੇਂ” ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ।ਰੀਸਾਈਕਲ ਕੀਤੇ ਕੂੜੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਵਾੜ , ਖੰਭਿਆਂ, ਫੁੱਟਪਾਥ ਦੀਆਂ ਟਾਈਲਾਂ, ਫਰਸ਼ ਅਤੇ ਛੱਤ ਵਰਗੀਆਂ ਇਮਾਰਤੀ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਜਿੱਥੇ ਅੱਜ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ , ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਪਲਾਸਟਿਕ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹਿਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ‘ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਅਭਿਆਨ’ ਮੁਹਿੰਮ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਸਫਾਈ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਲਈ 02 ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਨਾਰਿਆਂ/ਬੀਚਾਂ ਨੂੰ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਕੂੜੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰੱਖਣ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਅਭਿਆਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਓੁ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ 5 ਜੂਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ ਤੇ ਆਪਣੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ , ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਆਪੀ ਇਸ ਅਭਿਆਨ ਜਿਸਦਾ ਧੀਮ “ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪਲਾਸਟਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਅੰਤ” ਹੈ, ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਕੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮਿੱਟੀ, ਨਦੀਆਂ,ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਨਾਰਿਆਂ/ਬੀਚਾਂ ਨੂੰ ਪਲਾਸਟਿਕ ਮੁੱਕਤ ਬਣਾਈਏ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੁੱਖ ਲਗਾਈਏ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਈਏ।

ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ, ਲੈਕ.ਕਮਿਸਟਰੀ

ਸਰਕਾਰੀ ਆਦਰਸ਼ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਲੋਧੀਪੁਰ, ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ (ਰੂਪਨਗਰ) ਮੋਬਾਇਲ 9463950475