Shaheed Bhagat Singh: Not Just a Name, But a Revolution of Thought

ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਕਈ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਨਾਮ ਅਜੇਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਪੜ੍ਹੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਈ ਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਕ ਨਾਮ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸ਼ਹੀਦ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਜਿਊਂਦੀ ਸੋਚ, ਇੱਕ ਅਨਕਹੀ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਇੱਕ ਅਧੂਰਾ ਸੁਪਨਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਕੌਣ ਸਨ…
ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਨੇੜੇ ਹਾਂ?

ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ-ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਦੀ ਪਹਚਾਣ
ਅਕਸਰ ਲੋਕ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ,
ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਇਨਸਾਨ ਸਨ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ
ਮਾਰਕਸ, ਲੈਨਿਨ, ਟੋਲਸਟਾਏ…
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਇੱਕ ਨਿਆਂਪੂਰਨ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇਖਦੇ ਸਨ।
ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਸਨ “ਇਨਕਲਾਬ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਕਾਰ ਬਦਲਣਾ ਨਹੀਂ, ਸੋਚ ਬਦਲਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”

ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਵਾਲਾ ਹੀਰੋ ਨਹੀਂ, ਸੋਚਾਂ ਵਾਲਾ ਇਨਸਾਨ
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸਿਰਫ਼ ਬੰਦੂਕਾਂ ਜਾਂ ਬੰਬਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀ ਤਾਕਤ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਲਮ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਸਨ।
ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ-
“ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਨ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ” ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਇਨਕਲਾਬ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ,
ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਜੋ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ
23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਬੁਣਦੇ ਹਨ,
ਉੱਥੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਸਵਾਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾਅ ‘ਤੇ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦੇ ਸਨ…
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ
ਕਿਤੇ ਲੋਕ ਗੁਲਾਮੀ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾ ਮੰਨ ਲੈਣ।ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਡਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰਿਆ।
ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਫੰਦੇ ਵੱਲ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਡਿਗੇ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਸਨ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਏਗੀ।

ਸ਼ਹਾਦਤ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਸੱਦਾ ਸੀ
23 ਮਾਰਚ 1931 ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਤਾਰੀਖ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ
ਜੋ ਹਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ:
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਅਜੇ ਵੀ ਚੁੱਪ ਹੋ?
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਅਜੇ ਵੀ ਅਨਿਆਏ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹੋ? ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ… ਉਹ ਤਾਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ।

ਅੱਜ ਦਾ ਇਨਕਲਾਬ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ?
ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਨਾ ਉਹ ਜੰਗ ਹੈ, ਨਾ ਉਹ ਹਥਿਆਰ…ਪਰ ਅੱਜ ਵੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਗਲਤ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬੋਲਣਾ
ਸੱਚ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਣ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਣਾ ਇਹੀ ਅੱਜ ਦਾ ਅਸਲੀ ਇਨਕਲਾਬ ਹੈ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ… ਇੱਕ ਖਾਮੋਸ਼ ਸਵਾਲ
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ,
ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਆਸਾਨ ਹੈ…
ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਤੁਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ।
ਕੀ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਤਸਵੀਰਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਵਾਂਗੇ?
ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰੱਖਾਂਗੇ?
ਅੰਤ ਵਿਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਅਰਦਾਸ
“ਹੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ, ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਹਿੰਮਤ ਦੇ
ਜੋ ਸੱਚ ਲਈ ਖੜ੍ਹ ਸਕੀਏ…
ਤੇ ਉਹ ਸੋਚ ਦੇ
ਜੋ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਰਗਾ ਇਨਕਲਾਬ ਲਿਆ ਸਕੀਏ।”