VEER BAL DIVAS : Young Ages, Immortal Courage
ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ‘ਚ ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਦਿਲ ‘ਚ ਵੱਸ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ। ਵੀਰ ਬਾਲ ਦਿਵਸ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇੱਕ ਯਾਦ ਹੈ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਉਮਰਾਂ ‘ਚ ਵੱਡੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ, ਅਟੱਲ ਹੌਸਲੇ ਦੀ, ਅਤੇ ਸੱਚ ਨਾਲ ਅਡਿੱਗ ਰਹਿਣ ਦੀ। ਇਤਿਹਾਸ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਨਿੱਕੇ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਅਡਿੱਗ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੀਰ ਬਾਲ ਦਿਵਸ ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇਕ ਅਮਰ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਬ-ਏ-ਕਮਾਲ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ, ਬਾਬਾ ਜੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਚਪਨ ‘ਚ ਹੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਮਹਿਲ ਰਚ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਬਾਬਾ ਜੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਉਮਰ ‘ਚ ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਪਰ ਹੌਸਲੇ ‘ਚ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ। ਜਦੋਂ ਸੱਚ ਤੋਂ ਮੁੱਕਰਣ ਦਾ ਦਬਾਅ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾ ਲਿਆ ਪਰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ, ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਮੂਲ ਅਸੂਲਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕੋਈ ਆਮ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਇਹ ਉਹ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸੀ ਜੋ ਅੰਨ੍ਹੇਰੇ ‘ਚ ਵੀ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।ਉਮਰ ਉਹ ਸੀ ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਖੇਡਾਂ ‘ਚ ਖੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ‘ਚ ਸੱਚ ਦੀ ਅਟੱਲ ਚਮਕ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਜ਼ੁਲਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੋ ਰਾਹ ਰੱਖੇ।ਧਰਮ ਤੋਂ ਮੁੱਕਰਣਾ ਜਾਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਡਰ ਦੇ ਸੱਚ ਦਾ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ। ਇਹ ਕੋਈ ਆਮ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਇਹ ਆਤਮਕ ਬਲ, ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਜਿੱਤ ਸੀ।
ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਸਿਰਫ਼ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਸਮਾਨ ‘ਚ ਚਮਕਦਾ ਉਹ ਤਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਧਰਮ ਦਾ ਅਰਥ ਸਿਰਫ਼ ਰਸਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੱਚ, ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਗੌਰਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਨਿੱਕੀਆਂ ਉਮਰਾਂ ‘ਚ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਅੰਦਰ ਸੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਨਸਾਨ ਅਟੱਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵੀਰ ਬਾਲ ਦਿਵਸ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਹਾਦਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਮੋਹਤਾਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸੱਚ ਲਈ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਣਾ, ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨਾ ਇਹ ਗੁਣ ਜਦੋਂ ਨਿੱਕੇ ਦਿਲਾਂ ‘ਚ ਵੱਸ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਇਕ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ,ਡਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਜੀਓ। ਵੀਰ ਬਾਲ ਦਿਵਸ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਗਹਿਰਾ ਸਵਾਲ ਵੀ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਸਿਖਾ ਰਹੇ ਹਾਂ? ਸਿਰਫ਼ ਅੰਕ, ਡਿਗਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਸੱਚ, ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਦਇਆ? ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਏ।
ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ‘ਚ, ਜਿੱਥੇ ਡਰ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਸਵਾਰਥ ਅਕਸਰ ਸਹੀ ਤੇ ਗਲਤ ਦੀ ਲਕੀਰ ਮਿਟਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਵੀਰ ਬਾਲ ਦਿਵਸ ਸਾਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸੱਚ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਸਿਰਫ਼ ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਰਤਮਾਨ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਸੰਵਾਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ‘ਚ, ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਅਕਸਰ ਆਸਾਨ ਰਾਹ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਵੀਰ ਬਾਲ ਦਿਵਸ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਸ਼ਕਲ ਰਾਹ ਹੀ ਅਸਲ ਕਿਰਦਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਮਾਪਿਆਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਵੀ ਸੱਦਾ ਹੈ।ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਹੀਂ, ਸੱਚਾਈ, ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਦਇਆ ਵੀ ਸਿਖਾਈਏ।
ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਦਿਨ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਹੀ ਮੁੱਲ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ। ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਯਕੀਨ ਕਿ ਉਮਰ ਭਾਵੇਂ ਨਿੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਹੌਸਲਾ ਵੱਡਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵੀਰ ਬਾਲ ਦਿਵਸ ਸਾਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਉਹ ਮੁੱਲ ਅਪਣਾਈਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿੱਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਾਰ ਦਿੱਤੀ-ਸੱਚਾਈ, ਨਿਆਂ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਅਡਿੱਗਤਾ। ਆਓ, ਵੀਰ ਬਾਲ ਦਿਵਸ ‘ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਹੀ ਨਾ ਦਈਏ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ‘ਚ ਉਹ ਮੁੱਲ ਅਪਣਾਈਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਓਛਾਵਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨਿੱਕੀਆਂ ਉਮਰਾਂ ਦੇ ਉਹ ਅਮਰ ਹੌਸਲੇ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਸੱਚ ਕਦੇ ਛੋਟਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਹੌਸਲਾ ਕਦੇ ਹਾਰਦਾ ਨਹੀਂ।
ਨਿੱਕੀਆਂ ਉਮਰਾਂ ਦੇ ਉਹ ਵੀਰ ਬਾਲ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ‘ਚ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਸਾਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
“ਹੌਸਲਾ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਅਤੇ ਸੱਚ ਕਦੇ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ।”
